" کسی که همراه من، دست به سوی ظرف غذا برد، خیانتکار خواهد بود!" - عیسای ناصری

دیوار کشی شام آخر اثر لئوناردو داوینچی به سفارش دوک "لودویکو اسفوتزا" و در ناهار خوری کلیسای
"ماریا دله گراتزی" خلق شد، جائی که قرار بوده آرامگاه خانوادگی این دوک گردد. صحنه، بر اساس انجیل یوحنا بازسازی شده، جائی که مسیح از خیانت یکی از حواریون خود خبر می دهد. انجام این نقاشی سه سال به درازا کشید، در حالی که یکی از سخت ترین پروژه های لئوناردو محسوب میگردد. این سختی، تنها ناشی از کشف تکنیک های مناسب و یا عوامل فنی دیگر کار نبوده است، بلکه در این دوران، لئوناردو به سختی از یک افسردگی شدید رنج میبرده است (بیماریی که سخت بین نوابغ شایع ست!)

در شام آخر، مسیح کاملا استوار و آرام است، یهودا به جلو و مابقی حواریون به عقب متمایل شده اند، چیزی که نشانه شگفت زدگی و شوکه شدن ایشان در آن لحظه سرنوشت ساز است. میز و افراد در ارتفاعی طبیعی نقاشی شده اند تا همه چیز عادی تر بنماید، اما همین ابتکار خود تکان دهنده از کار در آمده است (خود را در تالار ناهارخوری، در حال غذا خوردن تصور کنید!) بر خلاف سنت رایج در تصویر سازی شام آخر، در این اثر، همگی افراد روبروی بیننده نشسته و کسی پشت به ناظر قرار ندارد. یا آن که طبق سنت و حتی طرح های اولیه خود لئوناردو، یهودا روبروی مسیح و جدا از بقیه قرار دارد، اما لئوناردو به سرعت این ایده را کنار گذاشته و تصمیم گرفت که حواریون را در گروه های سه نفری گرد میز جمع نماید. این تصمیم نهائی با قصد تاکید روی عدد سه به نشانه تثلیث، به شکل های متنوع دیگری در تمام اثر پراکنده شد. مثلا، مسیح با چهره ای آرام، به هیات مثلثی در مرکز پرسپکتیو و جلو روی سه پنجره (1) نقاشی شد.

جمیع این ابتکارات باعث گردیده است که مسیح، یهودا و حواریون در یک موقعیت کاملا انسانی قرار گیرند. حتی یهودا دارای هیچ ویژگی غیر رئالیستی نیست و درک پذیر است که چرا او شتاب زده برای کندن تکه ای نان، دستش را دراز کرده، در حالی که مسیح کمی پیشتر پیش بینی کرده بود که خائن بلافاصله چه خواهد کرد!

(1) پنجره ها نقش های پیچده دیگری را در نقاشی بازی میکنند. این گونه که به شکلی ناخودآگاه و به یاری پرسپکتیو، توجه کلی ما را به سوی نجات بخش می لغزانند. دیگر اینکه پنجره وسطی شاید به نوعی نقش هاله نور ِ معمول بر فراز مسیح را بازی می کند (از سنت شکنی های لئوناردو این بوده که همواره از قرار دادن هاله های نور بر فراز مسیح و حواریون امتناع می ورزیده است. در صورتی که در شکل سنتی حتی بر سر یهودا هاله نور سیاهی قرار می گرفته است! )