" تروا سقوط کرد، رم سقوط کرد، اما لنینگراد نه!"

عمیق ترین تحسین من ( و شاید تاریخ ) برای مقاومت لنینگراد ( سنت پترزبورگ ) می باشد. از سپتامبر سال 1941 به مدت 900 روز، این شهرتحت محاصره نیروهای آلمانی و فنلاندی قرار گرفت.
درپایان محاصره، حداقل یک و نیم میلیون نفر، از سوء تغذیه، استرس و جراحت جان سپردند، در حالی که حدود یک و سه دهم میلیون نفر نیز موفق شدند که از مهلکه بگریزند. اما آسیب های روحی و روانی غیر قابل توصیفی، هفتصد هزار نجات یافته را ( و حتی گریختگان را ) در تمام طول زندگیشان به شدت آزرد....

چهار روز بعد از شروع محاصره، میزان ذخیره غذا در دفاتر رسمی این چنین ثبت شد:
گندم و آرد –  35 روز
بلغور و ماکارونی – 30 روز
گوشت – 33 روز
روغن – 45 روز
شیرینی و شکر – 80 روز
رهبران مقاومت چاره ای جز سهمیه بندی ندیدند. روزانه پانصد گرم نان برای جنگجویان و کارگران، سیصد گرم برای کارمندان و بچه ها و دویست و پنجاه گرم برای بقیه. اما قصه باز به این جا ختم نمیشد، چرا که در پاره ای از اوقات، این سهمیه نیز به نصف تقلیل میافت. بعد از خورده شدن تمام پرنده ها، موش ها و حیوانات خانگی، حتی مواردی از آدم خواری نیز دیده شد. اما این به معنی تعطیلی کامل انسانیت نبود. ایثارهای تحسین برانگیزی گزارش و یا در خاطره مردم به جا ماند. شعرهای بسیاری نیز در وصف  این ایثارگری ها سروده شد. در یکی از این شعرها، شاعر از شاهد بودن چنین ایثارهای دیریابی، به خود بالیده است. جالبترین نمونه ی از خود گذشتگی شاید، مربوط به یکی از زیردستان "نیکولای واویلوف" باشد که در کنار ذخیره قابل توجه ای از دانه های خوراکی ( بانک غلات )، از سوء تغذیه جان سپرد، به این امید که نسل های بعد، بتوانند از آنان استفاده کنند.
 برخی تهمیدات مانند کشت غلات و سبزیجات، به خصوص در سال آخر محاصره، کمی اوضاع را بهتر نمود. البته در سال اول محاصره، یخ بستن رودخانه ای منتهی به شهر، این امکان را به طور موقت ایجاد کرد تا مقداری غذا به شهر ارسال شود و یا عده ای بتوانند از محاصره بگریزند. این رودخانه این گونه لقب " جاده زندگی" گرفت...
 اگر چه به خاطر فقدان امکانات، بسیاری، از فعالیت های خود باز ماندند، ولی هم چنان چند مدرسه دایر بود، مسابقات ورزشی برگزار میشد و برنامه های سرگرم کننده ای از رادیو پخش میگردید. اما بی تردید مهمترین واقعه هنری این دوره، تصنیف و اجرای هفتمین سمفونی شوستاکوویچ با نام " سمفونی لنینگراد" بود. این اثر زیبا، توام با لحن حماسی اش، شکوه مقاومت را طنین انداز میگردد و این چنین بی هم آورد در همیشه ی تاریخ انسان خواهد درخشید.